لوزه سوم یکی از بخشهای کمتر شناختهشدهی سیستم ایمنی است که در ابتدای راه هوایی و پشت بینی قرار دارد و معمولاً در دوران کودکی نقش پررنگی در دفاع بدن بازی میکند. وقتی این بافت بیش از اندازه بزرگ میشود، میتواند روی تنفس، خواب، رشد و حتی رفتار کودک اثر بگذارد و به همین دلیل آگاهی از آن اهمیت زیادی دارد. در سالهای اخیر، مراجعه والدین بابت خروپف شبانه، دهانی نفس کشیدن یا عفونتهای مکرر بینی و گوش کودکان افزایش پیدا کرده و بیشتر این موارد به لوزه سوم مرتبط است. در این مقاله از دکترتو با شما هستیم تا به طور مفصل به بررسی لوزه سوم و هر آنچه باید درباره آن بدانید بپردازیم.
لوزه سوم کجاست؟
لوزه سوم یا آدنوئید در بالاترین بخش حلق و پشت بینی قرار دارد و به دلیل دیدهنشدن با چشم معمولی، تشخیص مشکلهای آن نیازمند بررسی تخصصی است. این موقعیت عمیق باعث میشود بزرگ شدن آن بهسرعت مسیر تنفسی پشت بینی را تنگ کرده و کودک را به تنفس دهانی وادار کند؛ مسئلهای که حتی روی فرم و رشد استخوانهای صورت هم اثر میگذارد.
آدنوئید بزرگ میتواند با اختلال در تهویهٔ گوش، احتمال عفونت گوش را افزایش دهد. همین نقش و جایگاه حساس، اهمیت شناخت و پیگیری بهموقع مشکلات لوزه سوم را دوچندان میکند.
متن انگلیسی:
Adenoids are a patch of tissue that is high up in the throat, just behind the nose. They, along with the tonsils, are part of the lymphatic system. The lymphatic system clears away infection and keeps body fluids in balance. The adenoids and tonsils work by trapping germs coming in through the mouth and nose.
ترجمه فارسی:
لوزه سوم تکهای از بافت است که در بالای گلو و درست پشت بینی قرار دارد. این بافت همراه با لوزهها بخشی از سیستم لنفاوی بدن را تشکیل میدهند؛ سیستمی که وظیفه آن پاکسازی عفونتها و حفظ تعادل مایعات بدن است. لوزه سوم و لوزهها با گرفتن میکروبهایی که از راه دهان و بینی وارد میشوند، به دفاع بدن در برابر بیماریها کمک میکنند.به نقل از سایت medlineplus
وظیفه لوزه سوم در بدن چیست؟
لوزه سوم بخشی مهم از سیستم ایمنی است که مانند یک فیلتر، میکروبهای ورودی از راه بینی و دهان را شناسایی و به بدن معرفی میکند و به همین دلیل در سالهای اولیه زندگی نقش اساسی در ساخت آنتیبادی و تقویت ایمنی دارد. این فعالیت زیاد باعث میشود لوزه سوم در کودکان بزرگتر و فعالتر باشد، چون بدنشان هنوز در مرحله یادگیری دفاعهای ایمنی است.
اما همین فعالیت گاهی از حد طبیعی فراتر میرود و در اثر تماس مکرر با میکروبها، لوزه سوم بزرگ میشود. بزرگ شدن این لوزه میتواند مشکلاتی مثل گرفتگی بینی، خروپف و اختلال خواب ایجاد کند. بنابراین لوزه سوم یک نقش دوگانه دارد: در حالت طبیعی محافظ بدن است و در حالت بزرگشده میتواند خود به منبع مشکل تبدیل شود.
متن انگلیسی:
Adenoids are a patch of lymphoid tissue that sits at the very back of the nasal passage. Like tonsils, adenoids help keep the body healthy by trapping harmful bacteria and viruses that we breathe in or swallow. Adenoids (AD-eh-noyds) do important work as infection fighters for babies and young children.
ترجمه فارسی:
لوزه سوم نوعی بافت لنفاوی است که در عمیقترین بخش پشت بینی قرار دارد. درست مثل لوزهها، لوزه سوم هم با گرفتن باکتریها و ویروسهای مضر که از راه تنفس یا بلع وارد بدن میشوند، به سلامت ما کمک میکند. این بافت در نوزادان و کودکان خردسال نقش مهمی در مبارزه با عفونتها دارد و یکی از خطهای دفاعی اولیه بدن است.به نقل از سایت kidshealth
لوزه سوم در کودکان
لوزه سوم در کودکان بهطور طبیعی بزرگتر و فعالتر است، چون سیستم ایمنی هنوز در حال تکامل است و قرار گرفتن در معرض میکروبها این بافت را تحریک میکند. در بسیاری از کودکان، بزرگ شدن لوزه سوم نشانه بیماری نیست، اما اگر باعث علائمی مثل اختلال تنفس یا خواب شود، نیاز به بررسی دارد.
تشخیص بهموقع اهمیت زیادی دارد، چون انسداد تنفسی میتواند روی رفتار و تمرکز کودک، جسمی و کیفیت خواب تأثیر بگذارد. از طرفی این بافت معمولاً بعد از ۵ سالگی کوچک میشود، بنابراین موارد خفیف با مراقبت کنترل میشوند، اما موارد شدید به درمان تخصصی نیاز دارند.
علائم بزرگ شدن لوزه سوم
یکی از شایعترین علائم بزرگ شدن لوزه سوم، تنفس دهانی است. کودک بهجای نفس کشیدن از بینی، دهانش همیشه باز است و در خواب خر و پف میکند. این موضوع باعث خشکی دهان، بوی بد دهان و حتی مشکلات دندانپزشکی میشود.
علامت مهم دیگر، اختلال خواب است. کودک ممکن است بارها در خواب بیدار شود، بیقرار باشد یا دچار وقفههای کوتاه تنفسی شود. این بیخوابی میتواند روی تمرکز، خلقوخو و رشد او اثر منفی بگذارد. خیلی از والدین ابتدا فکر میکنند کودک بد خواب است، در حالی که ریشه مشکل در تنفس اوست.
مشکل سوم، عفونتهای مکرر گوش و سینوزیت است. چون لوزه سوم نزدیک مسیر تهویه گوش قرار دارد، بزرگ شدن آن باعث گیر افتادن مایع و افزایش احتمال عفونت میشود. اگر کودکی زیاد دچار اوتیت یا سینوزیت میشود، احتمال لوزه سوم بزرگ باید بررسی شود.
علائم بزرگی لوزه نگرانت کرده؟
برای بررسی فوری نوبت بگیر.
علت بزرگ شدن لوزه سوم
شایعترین علت بزرگی لوزه سوم، عفونتهای مکرر ویروسی و باکتریایی در دوران کودکی است. هر بار که بدن با میکروب جدید روبهرو میشود، لوزه سوم برای دفاع، کمی بزرگتر میشود. این روند اگر زیاد تکرار شود، باعث میشود اندازه لوزه سوم از حد طبیعی خارج شود.
عامل دوم، آلرژیها هستند. کودکانی که آلرژی فصلی یا حساسیتهای تنفسی دارند معمولاً لوزه سوم فعالتری دارند. این تحریک مداوم باعث التهاب و بزرگشدن میشود. در چنین کودکانی معمولاً همزمان علائم دیگری مثل عطسه، آبریزش و خارش بینی هم وجود دارد.
برخی کودکان از بدو تولد لوزه سوم بزرگتری دارند یا حساسیت بیشتری به عفونتها نشان میدهند. این موارد معمولاً از سنین خیلی کم خود را نشان میدهد و والدین زود متوجه علائم میشوند.
تشخیص لوزه سوم بزرگ
تشخیص لوزه سوم معمولاً با معاینه ساده دهان و گلو ممکن نیست چون در دید مستقیم قرار ندارد. پزشک برای بررسی دقیق از آندوسکوپی بینی استفاده میکند؛ یک ابزار کوچک و ظریف که از بینی وارد میشود و تصویر واضحی از پشت بینی و لوزه سوم میدهد.
در بعضی موارد عکسبرداری از نازوفارنکس نیز کمککننده است. این عکسها میزان انسداد و اندازه لوزه سوم را نشان میدهند، البته اندوسکوپی دقیقترین روش تشخیص است. گاهی پزشک برای اطمینان از علت symptoms از تستهای تکمیلی مثل بررسی شنوایی، تست آلرژی یا ارزیابی خواب استفاده میکند. این کار بیشتر زمانی انجام میشود که علائم شدید باشد یا کودک مشکلات خواب جدی داشته باشد.
راه های درمان لوزه سوم بزرگ
درمان لوزه سوم بسته به شدت علائم و سن کودک متفاوت است. بسیاری از موارد خفیف با مراقبت و دارو کنترل میشوند و فقط موارد شدید نیاز به عمل جراحی دارند. هدف اصلی درمان این است که تنفس، خواب و کیفیت زندگی کودک به حالت طبیعی برگردد.
پزشک ابتدا تلاش میکند علت التهاب را کنترل کند؛ مثلاً درمان آلرژی، کنترل عفونت یا اصلاح الگوی تنفسی. بسیاری از کودکان با همین اقدامات اولیه بهبود پیدا میکنند. وقتی درمانهای دارویی و مراقبتی کافی نباشد، جراحی مطرح میشود. عمل لوزه سوم عمل سختی نیست و دوران نقاهتش هم زیاد طول نمیکشد؛ اما تصمیم برای جراحی باید کاملاً منطقی و بر اساس علائم کودک باشد.
| روش درمان | میزان اثربخشی و نتیجه |
|---|---|
| درمان آلرژی | کاهش التهاب لوزه سوم و بهبود علائم تنفسی در بسیاری از موارد خفیف |
| کنترل عفونتها با دارو | کاهش التهاب و علائم، بدون کوچک شدن مستقیم لوزه سوم |
| داروهای ضدالتهاب بینی و آنتیهیستامین | کمکردن تورم و بازتر شدن مسیر تنفسی با مصرف منظم |
| اسپری بینی کورتیکواستروئیدی | مؤثر در کاهش التهاب طی چند هفته و بهبود تنفس |
| آنتیبیوتیک در صورت نیاز | کاهش عفونتهای مکرر و کنترل علائم همراه |
| شستوشوی بینی با سرم فیزیولوژی | کاهش ترشحات و بهبود قابل توجه تنفس کودک |
| مراقبت خانگی و مرطوبسازی هوا | کاهش تحریک مخاط و کمتر شدن علائم تنفسی |
| کاهش وزن در کودکان دارای اضافهوزن | کمک به بهبود علائم و تنفس راحتتر |
| عمل جراحی لوزه سوم | بسیار مؤثر در موارد شدید با بهبود سریع تنفس، خواب و قطع خر و پف |
۱. عمل لوزه سوم
وقتی انسداد تنفسی شدید باشد، کودک خر و پف زیاد داشته باشد، تنفس دهانی مزمن شود یا عفونت گوش مرتب تکرار شود، معمولاً پزشک عمل لوزه سوم را توصیه میکند. این عمل با بیهوشی عمومی انجام میشود اما سریع و کمخطر است. در این جراحی، بافت بزرگشده لوزه سوم برداشته میشود و مسیر تنفسی کاملاً باز میشود. کودک معمولاً چند ساعت بعد مرخص میشود و نیاز به بستری طولانی ندارد.
دوره بهبودی هم معمولاً خیلی کوتاه است. پس از جراحی، والدین معمولاً خیلی سریع متوجه تغییرات میشوند: تنفس راحتتر میشود، خواب بهتر میشود و خر و پف قطع میشود. این عمل یکی از موفقترین جراحیهای کودکان است.
دنبال درمان مناسب برای لوزه سوم هستی؟ همین حالا مشاوره بگیر.
۲. درمان لوزه سوم بدون جراحی
در موارد خفیف تا متوسط، پزشک ابتدا روشهای غیرجراحی را امتحان میکند. یکی از روشهای مؤثر، درمان آلرژی است؛ چون بسیاری از کودکان به دلیل حساسیت، لوزه سوم التهاب پیدا میکند. داروهای ضدالتهاب بینی و آنتیهیستامینها در این موارد کمککننده هستند.
روش بعدی کنترل عفونتها است. اگر کودک بهطور مکرر سرما میخورد یا دچار عفونت میشود، گاهی دورههای کوتاه آنتیبیوتیک یا ضدالتهاب تجویز میشود. این درمانها معمولاً باعث کوچکتر شدن لوزه سوم نمیشوند، اما التهاب و علائم را کاهش میدهند. اگر کودک اضافهوزن داشته باشد، کاهش وزن هم میتواند در بهبود علائم اثر بگذارد. در کنار این موارد، مراقبت خانگی درست هم میتواند علائم را کمتر کند.
۳. دارو برای لوزه سوم
داروها معمولاً شامل اسپریهای بینی حاوی کورتیکواستروئید با دوز کم، آنتیهیستامینها و در صورت نیاز آنتیبیوتیکها هستند. این داروها تورم و التهاب را کم میکنند و اجازه میدهند مسیر تنفسی بازتر شود. اسپری بینی برای لوزه سوم معمولاً چند هفته زمان میخواهند تا اثر بگذارند.
والدین باید طبق دستور پزشک استفاده کنند و دوز را خودسرانه قطع نکنند. این داروها ایمن هستند اگر درست استفاده شوند. گاهی پزشک دارو را همراه با شستوشوی بینی توصیه میکند. ترکیب این دو روش در کنترل التهاب بسیار مؤثر است و کمک میکند کودک بهتر نفس بکشد.
۴. مراقبت خانگی در بزرگ شدن لوزه سوم
مهمترین قدم در خانه، شستوشوی بینی با سرم فیزیولوژی است. این کار ساده التهاب را کم میکند و باعث میشود ترشحات پشت بینی کمتر شود. شستوشوی منظم تأثیر قابل توجهی روی تنفس کودک دارد. هوای محیط باید مرطوب باشد. استفاده از دستگاه بخور سرد در زمان خواب کمک میکند مخاط بینی خشک نشود.
خشک بودن هوا معمولاً علائم را بدتر میکند و کودک را بیقرار میکند. از طرفی تقویت سیستم ایمنی کودک با تغذیه مناسب، خواب کافی و اجتناب از دود سیگار هم اهمیت زیادی دارد. این عوامل در کنار هم کمک میکنند التهاب کمتر شود و بدن بهتر با عفونتها مقابله کند.
عوارض لوزه سوم
اگر لوزه سوم بزرگ درمان نشود، میتواند روی رشد کلی کودک اثر بگذارد. یکی از مشکلات شایع، اختلال خواب مزمن است که باعث کاهش تمرکز، بیقراری و حتی افت تحصیلی میشود. خواب خوب برای رشد مغز ضروری است. مشکل دیگر تغییر شکل صورت است.
وقتی کودک مدت طولانی از دهان نفس میکشد، فرم فک و دندانها تغییر میکند. این وضعیت به صورت آدنوئیدی معروف است و ممکن است بعدها نیاز به درمان ارتودنسی داشته باشد. عفونت گوش مکرر، کاهش شنوایی، سینوزیت تکرارشونده و بوی بد دهان هم از عوارض دیگر هستند. این مشکلات کیفیت زندگی کودک را کاهش میدهند و باید جدی گرفته شوند.
پیشگیری از لوزه سوم
پیشگیری کامل ممکن نیست، اما میتوان با کاهش تحریک و عفونتهای مکرر علائم آن را کم کرد. شستوشوی بینی یکی از بهترین روشها است؛ مخصوصاً در فصلهای آلوده یا زمان سرماخوردگیها. درمان سریع آلرژیها باعث کاهش التهاب لوزه سوم میشود.
والدینی که کودک حساسیت دارد باید درمان آلرژی را جدی بگیرند تا این عضو بهطور مداوم تحریک نشود. مراقبت از سلامت عمومی کودک، دور بودن از دود سیگار، تغذیه مناسب و خواب کافی هم در قوی نگه داشتن سیستم ایمنی نقش دارد. یک بدن قوی کمتر درگیر عفونتهای مکرر میشود و این یعنی لوزه سوم آرامتر و بدون التهاب باقی میماند.
نتیجه گیری
لوزه سوم عضوی کوچک اما بسیار مهم در سیستم ایمنی کودک است. وجود آن برای دفاع بدن ضروری است، اما اگر بزرگ شود میتواند مشکلات زیادی ایجاد کند؛ از جمله اختلال خواب، تنفس دهانی، عفونت گوش و حتی مشکلات رشدی. تشخیص زودهنگام و درمان صحیح میتواند از بسیاری از این مشکلات جلوگیری کند. درمان همیشه جراحی نیست. بسیاری از کودکان با دارو، کنترل آلرژی و مراقبت خانگی بهبود پیدا میکنند. جراحی زمانی مطرح میشود که انسداد شدید باشد یا درمانهای دیگر جواب نداده باشند. در نهایت، توجه به علائم کودک و بررسی بهموقع توسط پزشک بهترین راه برای حفظ سلامت اوست. والدین اگر تنفس دهانی، خروپف یا مشکلات خواب دیدند، باید آن را جدی بگیرند.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
